آشنایی با دلایل به وجودآورنده درد سیاتیک ( سیاتالژی )

سیاتالژی زمانی بروز می‌یابد که عصب سیاتیک در امتداد کمر تا قوزک پا تحت فشار قرار گیرد یا تحریک شود. دلایل گوناگونی این شرایط را به وجود می‌آورند، اما علت اصلی در اکثر موارد فتق یا سُرخوردگی دیسک است.

ستون فقرات از مهره‌ها، دیسک‌ها و عصب‌ها تشکیل می‌شود. مهره‌ها قطعه‌های استخوانی تشکیل دهنده‌ی ساختار ستون فقرات و حفاظت کننده اعصاب هستند. دیسک‌ها از مهره‌ها محافظت می‌کنند و بین آنها قرار می‌گیرند.

این دیسک‌ها از محفظه‌ی فیبری سختی تشکیل می‌شوند که ماده ژل مانند نرم‌تری را دربرمی‌گیرد. فتق دیسک زمانی رخ می‌دهد که بخش خارجی دیسک به گونه‌ای شکسته شود (شکاف بردارد) که ژل درون دیسک بتواند از آن بیرون بزند و تا بخش خارجی، بین مهره‌ها پیش برود. نتیجه‌ی فشار آوردن این برجستگی به عصب سیاتیک، درد سیاتیک است.

دلیل شکستن دیسک هموراه مشخص نیست، اگرچه سن یکی از عوامل رایج به شمار می‌رود. دیسک‌های ستون فقرات به موازات بالا رفتن سن به تدریج آب خود را از دست می‌دهند و در نتیجه از میزان انعطاف‌پذیری‌شان کاسته می‌شود و احتمال شکسته شدن‌شان بیشتر می‌شود، این عارضه را گاهی “بیماری تحلیل برنده دیسک” نیز می‌نامند.

استنوسیس ستون فقرات تنگ شدن مجرایی است که نخاع از درون آن در امتداد ستون فقرات می‌گذرد. تنگ شدن مجرای نخاع هنگامی رخ می‌دهد که رباط‌ها (لیگامان‌ها) رشد بیش از اندازه داشته باشند، البته برجستگی دیسک‌های ستون فقرات و خارهای (زائده‌های) استخوانی نیز در بروز این عارضه بی‌تأثیر نیستند.

عصب سیاتیک هر از گاهی تأثیر می‌پذیرد، به این معنا که علائم معمولاً درد کمر، سنگینی پاها و حالت اندامی خمیده و دشواری در راه رفتن را دربرمی‌گیرد. تنگ شدن مجرای نخاع معمولاً پی‌آمد تغییرات مرتبط با سن در ستون فقرات است، اما می‌تواند نشأت گرفته از بیماری تحلیل برنده‌ی مفصل‌های مهره‌ای نیز باشد که باعث می‌شود مهره‌ها دیگر در یک راستا نباشند.

اسوندیلولیزیس (لقی یا شلی مهره کمر) هنگامی رخ می‌دهد که مهره‌ای از جایگاه خود بیرون بلغزد. اگر مهره سُرخورده به عصب سیاتیک فشار بیاورد به درد سیاتیک دامن خواهد زد.

فرسایش تحلیل برنده یا مرتبط با سن مفصل‌های مهره‌ای رایج‌ترین علت اسپوندیلولیزیس به شمار می‌رود. با این وجود، شکستگی‌های مهره‌ای و خم کردن مکرر و بیش از اندازه ستون فقرات را نیز می‌توان علت بروز این عارضه در بیماران جوان‌تر دانست.

گاهی اوقات سیاتالژی به دلایل زیر بروز می‌یابد:

درد رگ سیاتیک یا سیاتالژی اکثر بیماران پس از چند هفته به خودی خود برطرف می‌شود، با این وجود، این درد در برخی موارد یک سال یا به صورت مزمن ادامه می‌یابد.

در صورت شدید یا مداوم بودن علائم یا وخیم‌تر شدن آنها به مرور زمان بهتر است به پزشک مراجعه نمود. پزشک عمومی معمولاً قادر است تا بر مبنای علائم تشخیص درد عصب سیاتیک کمر و پا را تأیید کند و درمان‌های مناسب را پیشنهاد دهد و در صورت لزوم بیمار را برای معاینات بیشتر به یک متخصص طب فیزمعرفی کند.

در صورت بی‌حس شدن پاها و اطراف باسن و یا از دست دادن کنترل مثانه یا روده بی‌درنگ با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس بگیرید. این علائم می‌توانند نشانه‌ی عارضه‌ی جدی‌ای موسوم به سندرم کودا اکوینا (سندرم دم اسب یا انتهای نخاع) باشند، که البته خوشبختانه عارضه‌ای نادر است.

---