شروع تدریجی درد، سفتی و تورم در زانوها، از علائم آرتروز زانو میباشد. آرتریت اشکال مختلفی دارد. آرتروز زانو رایجترین شکل آرتریت است که به دنبال برخی از انواع آرتریتهای التهابی مانند آرتروز و نقرس پدید میآید.
آرتروز شامل دو فرایند اصلی است:
- غضروف مفاصل تخریب میشود.
- زوائد استخوانی بهصورت غیرطبیعی بر روی استخوان رشد خواهند نمود، این زوائد استخوانی “استئوفیت ” و یا “خارهای استخوانی” نامیده میشوند.
نشانهها و علائم آرتروز زانو
درد زانو
درد، شایعترین علامت آرتروز زانو است. کیفیت درد به شرایط و وضعیت بیمار بستگی دارد. بهعنوانمثال، ممکن است درد بیاید و برود و یا ممکن است درد خفیفی بهصورت مزمن وجود داشته باشد و بهصورت متناوب شدت ان افزایشیافته و یا کم شود.
ممکن است درد مبهم باشد و یا تیز و تهاجمی. به دلیل ایجاد بار اضافی در مفصل، معمولاً با انجام فعالیت خاص (مانند خم کردن زانو و یا بالا رفتن از پلهها) شدت درد افزایش مییابد. بهطورمعمول، درد زانو را میتوان با استراحت و کمپرس سرد کاهش داد.
سفت شدن و خشکی زانو
اصطکاک استخوانها و تورم در مفصل زانو باعث میشود، زانو سفت شده و انعطافپذیری آن کاهش یابد. درنتیجه دامنه حرکتی زانو محدود میشود. ممکن است فرد مبتلابه آرتروز زانو (متوسط تا پیشرفته) نتواند بهراحتی زانو خود را صاف کند.
برخی از افراد ممکن است تنها هنگام صبح و یا بعد از نشستن طولانیمدت، خشکی زانو را تجربه کنند. این سختی زانو ممکن است با تورم همراه باشد یا نباشد.
عدم فعالیت شرایط خشکی زانو را بدتر میکند. زانو میتواند پس از خواب و یا نشستن برای یک دوره طولانی، دچار خشکی شود.
افراد مبتلابه آرتروز زانو اغلب دچار سفت شدن زانو و درد میشوند، این علائم زمانی که آنها سعی میکنند از رختخواب بلند شوند و یا زمانی که پس از مدتی نشستن میخواهند از صندلی بلند شوند، بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد.
تورم زانو
هنگامیکه غضروف زانو تحلیل میرود، استخوان ساق و ران (و گاهی اوقات استخوان کشکک) ممکن است روی هم ساییده شوند. در نتیجه زانو دچار التهاب و تورم میشود (بهعنوانمثال ممکن است در زانو مایعات تجمع کنند).
همگام به متورم شدن زانو، ممکن است دمای زانو نیز افزایش یابد. شدتان از گرمای خفیف تا احساس سوزش متغیر است. حتی ممکن است زانو قرمز شده و هنگام لمس حرارت ان حس شود.
ایجاد سر و صدا در زانو
احساس خرد شدن شیء در زانو و یا شنیدن صدا هنگام خم کردن زانو میتواند نشانهای از پارگی غضروف باشد. این بدان معنی است که غضروفها دیگر از استخوانها در مقابل اصطکاک محافظت نمیکنند. اصطلاح پزشکی این حالت ” کریپتوس” نام دارد.
پیچش و یا قفلکردن زانو
برخی از بیماران مبتلابه آرتروز زانو (متوسط تا پیشرفته) گاهی حس میکنند زانوی آنها دچار پیچش یا قفل شدن میشود، بهویژه هنگامیکه از پلهها پایین میآیند.
اگر شیارهای ناهموار مفصل زانو و یا قطعات پاره شدهی غضروف داخل مفصل گیر کنند ممکن است بیمار دچار پیچش یا قفل شدن زانو شود.
این عارضه غیرقابلپیشبینی است، اما زمانی که فشاری بر زانو وارد میشود (مانند پایین آمدن از پلهها و یا بلند شدن از حالت نشسته) احتمال بروز ان افزایش مییابد.
علتها و دلایل
افزایش سن
در هر سنی ممکن است بزرگسالان دچار آرتروز زانو شوند، اما در سن ۴۵ سالگی و پسازآن، شیوع آرتروز زانو و علت ساییدگی زانو آن افزایش مییابد. هر چه سن افراد افزایش مییابد، احتمال بروز آرتروز نیز افزایش مییابد.
در اثر افزایش سن، مفاصل دچار فرسودگی میشوند، بافت غضروفی مفاصل تحلیل میرود و انعطافپذیری آن کاهش مییابد. درنتیجه خطر ابتلای به آرتروز زانو افزایش خواهد یافت.
انحطاط مفصل از ویژگیهای اصلی آرتروز و ساییدگی زانو محسوب میشود، به همین دلیل این بیماری، “بیماری تحلیل مفصل” نیز نامیده میشود.
اضافهوزن و چاقی
مفاصل زانو جز اندامهایی هستند که وزن شما را تحمل میکنند، کسی که اضافهوزن دارد، بهطور قابلتوجهی بیشتر در معرض آرتروز زانو قرار میگیرد.
بهعنوانمثال:
- از هر ۳ فرد مبتلابه اضافهوزن، ۲ نفرشان مستعد ابتلای به آرتروز زانو میباشند.
- از دست دادن حتی چند کیلو از وزن بدن، بهطور قابلتوجهی میتواند خطر آرتروز زانو را کاهش دهد. در یک مطالعهای نشان داده شد که از دست دادن وزنی معادل ۵ کیلوگرم میتواند خطر ابتلا به آرتروز زانو را تا ۵۰ درصد در زنان کاهش دهد.
علاوه بر موارد فوق، سایر عوامل خطرساز آرتروز زانو عبارتاند از:
- تروما یا ضربه به مفاصل. شکستگی استخوان، آسیبهای شدید و یا عملهای جراحی میتوانند به مفصل زانو آسیب بزنند که درنهایت ممکن است به آرتروز زانو منجر شود.
- سابقه خانوادگی. همانند قد و رنگ موی افراد، احتمال مبتلا شدن با آرتروز زانو، میتواند توسط عوامل ژنتیکی تحت تأثیر قرار بگیرد.
- نقصهای مادرزادی یا بیماریها. بیماری نقرس یا آرتریتهای عفونی و همچنین اختلالات متابولیک، عدم توازن استخوانها و سایر بیماریهای مادرزادی میتوانند خطر ابتلا به استئوآرتریت زانو را افزایش دهند.
- فشار بر مفصل و آسیبهای مزمن. افرادی که فعالیتهای فیزیکی تکراری انجام میدهند و یا مشاغلی که زمان زیادی را روی پای خود میایستند، افرادی که در حالت ایستاده باید اجسام سنگین را بلند کنند، افرادی که باید مدام چمباتمه بزنند و یا بروی زمین با زانوی خود حرکت کنند، (بهعنوانمثال افرادی که موکت یا پارکت نصب میکنند)، در اثر آسیبهای وارده در طول زمان، بیشتر در معرض آرتروز زانو قرار دارند.
- جنسیت. زنان بیشتر از مردان در معرض آرتروز زانو قرار دارند.
در بزرگسالان بالای ۴۵ سال:
- ۱ درصد از زنان مبتلابه استئوآرتریت زانو هستند.
- ۵ درصد از مردان مبتلابه استئوآرتریت زانو هستند
نرمی کشکک زانو ، که “زانوی دوندگان” نیز نامیده میشود، نوعی بیماری است که در آن غضروف زیر سطح پاتلا (کشکک زانو) نرم و متلاشی میشود. این عارضه در میان جوانان و ورزشکاران شایع است.